ساسانيان با تصوير پادشاهان آن و با خط پهلوى و علامت آتشكده ، مدتها بين اعراب و ايرانيان رواج داشت ؛ فقط در كنار آنها « بسم اللّه » اضافه شده بود . عبد الملك بن مروان ، پنجمين خليفهء اموى ، دينار و درهم ايرانى را به دينار و درهم عربى تبديل كرد و ديوان را نيز از لغت فارسى به لغت عربى نقل كرد . ضمنا « فلس » كه جمع آن فلوس است ، اصلا يونانى است و سكه‌هاى مسى اعراب به اين نام خوانده مىشود . در فارسى ، پشيز بجاى فلس استعمال مىشود : سخن تا نگفتى به دينار مانى * و ليكن چو گفتى پشيز مسينى من و سير : هردو لغت نيز از سرزمين بابل به ايران رسيده . لغت من و سير هم نام اوزان بود ؛ و هم بعضى از مسكوكات را به اين نام خوانده‌اند . من يعنى وزنى كه امروز معادل است با 3 كيلو ، در همه‌جا يكسان نبود ؛ بطورى كه من تبريز دو برابر من تهران بود . « 1 » وضع پول در ايران بطور كلى ، در ايران ، پول طلا را زر و پول نقره را سيم و پول مس و خرده را پشيز مىناميدند . از مشخصات پولى ايران در عهد هخامنشيان ، اطلاع دقيق نداريم ؛ آنچه مسلم است پس از اختلاط و آميزش ايرانيان با يونانيان ، درم در ايران معمول شد كه اصل لغت در اشم و يونانى است و ايرانيان آن را تبديل به درم كردند و اعراب آن را درهم خواندند . آنچه از آثار مكشوفه استنباط مىشود ، حتى در عصر سامانيان ، در ايران ، پول طلا سكه نمىزدند . از سكه‌هاى مكشوفه در نهاوند پيداست كه تمام نقره و طلا ، رومى بوده فقط پول نقره در ايران سكه مىزدند كه آن را درم مىناميدند . ارزش واحد پولى روميان كه از طلا بود ثابت نبود و همين عدم ثبات در مناسبات اقتصادى دو كشور مشكلاتى ايجاد مىكرد . با اينكه معاويه براى حل اين مشكل ، قراردادى با دولت روم امضاء كرد ولى اين قرارداد نيز دوامى نيافت تا در عصر عبد الملك مروان ، ضرب سكه در ممالك اسلامى معمول گشت . مسكوكات ايران در عهد خلفاى راشدين و بنى اميه : « از جمله صنايع ايران اين دوره ، مسكوكاتى است كه از زمان خلفاى راشدين و عصر بنى اميه ما بين مسلمين رايج بوده است . عرب قبل از اسلام با مسكوكات رومى و فارسى معامله مىكرد ؛ در ابتداى اسلام ، همينطور ، ما بين آنها معمول بود و چون تدريجا دولت اسلامى به دايرهء تمدن و حضارت قدم نهاد ، مجبور به ضرب سكه گشت . در به دو امر ، مسلمين سكه‌هاى مشتركى مىزدند مانند سكه‌اى كه خالد بن وليد در سال 15 هجرى ، مطابق دينارهاى رومى ، با صليب و تاج و چوگان زده در يك‌طرف هم با حروف يونانى ، اسم خودش را نوشته بود . معاويه نيز سكه‌اى مطابق دينارهاى فارسى زد و اسم خودش را هم يك‌طرف سكه نوشت . به قول دميرى ، سكهء بغلى را راس البغل ، مطابق سكهء كسروى ، براى عمر زده است و روى آن به فارسى اين دو كلمه منقوش بوده است : « نوش خور » . هرچند در عهد خلفاى راشدين و قسمتى از عصر بنى اميه ، جسته‌جسته ، سكه‌هايى زده شده است ولى معاملات رسمى با همان نقود ايرانى و رومى بوده است . عبد الملك بن مروان مسكوكات تازه‌اى را ايجاد و ترويج كرد و از آن تاريخ ببعد ، سكه‌هاى ايرانى و رومى در دولت

--> ( 1 ) . مطالب مربوط به دادوستد در ايران قديم از كتاب هرمزنامه ، نقل يا تلخيص شده است .